Akda ni Ogot Sumulong
Agosto ang Buwan ng Wika sa ating lupang tinubuan. Ipinagdiriwang ito at masigasig na itinataguyod ng Komisyon ng Wikang Pambansa sa mga paaralan ang pagsulong ng Filipino bilang Pambansang Wika at ang malusog na pagtanggap, pagtangkilik at pagkalinga ng ating mga Katutubong Wika.
Ang English ay isa sa opisyal na wika sa Pilipinas. Dito sa Estados Unidos, English ang pangunahing wika na gamit ng karamihang Filipino at Filipino-American. Hindi kataka-takang maging bihasa dito ang mga manunulat sinasalamin ang diwa’ t dama ng panahong kinabibilangan nila.
Kaloob dito ay dalawang tula sa English na sinalin sa Filipino ng may-akda. Parehong tinalakay ng mga ito ang wika. Parehong mula sa akademya ang mga may-akda. Ang isa’y yumao na ngunit isa siyang ginagalang na makata, manunulat, kritiko sa atin at naging guro sa ilang kilalang pamantasan sa Pilipinas. Ang isa nama’y isang premyado’t kilalang makata na dito na lumaki, naninirahan sa Seattle, WA at kasaluyuyang nagtuturo sa tatlong pamantasan sa Amerika.
Paramdam ng Diaspora
Ang unang tula ay mula sa aklat ni Fatima Lim-Wilson na nilathala ng De La Salle University Press, Inc. noong 1995 na pinamagatang Upon Overhearing Tagalog. Sa mga Filipino ng Diaspora, iyong mga namumuhay sa ibang bansa, o dili kaya iyong mga lumaki sa labas ng bansa at bumabalik sa pinanggalingan, karga-karga ng mga ito ang bagahe ng paglikas: mga kayumangging karanasang binubura ng bagong kapaligiran, mga banyagang kaisipang nagsasabon ng mga katutubong diwa, at ang posibleng ugat ng pagkalito o tuntungan ng tagumpay sanhi ng pamamangka sa dalawang kultura. Lahat sila’y mga tapyas, siwang at guwang ng paghahanap sa pagkilanlan o identity. Maging ito ma’y personal, cultural, racial o national. Kaya nga’t kung may mga pagkakataon, kahit gaano mang kaiglap, na may kakatok sa kukote mo na magpapa-alaala ng mga binaong gunita, mapapausyoso ka at hahagilapin ang pinanggagalingan nito. Tulad ng makarinig ng isang pamilyar na wika sa lansangan:
UPON OVERHEARING TAGALOG by Fatima Lim-Wilson
Isn’t it sweet to hear one’s language lift
From the ordered streets? The sparrow
Chatter flies you home, home
To the lullaby din of traffic, the call
Of ripe scents rising from the open markets,
And the sweat’s seduction, flesh upon flesh.
Stock-still, you take on that “lost-but-
About-to-be-found” look, sniffing the air,
Tracking down the much missed flock.
Should you rush to them, garlands
Of tears in your eyes, bubbling gratitude
For the singsong signals, the happy
Discord of trivialities overlapping intimacies?
No, you know only too well the scorching
Glare when instant recognition segues
Swiftly into oblivion. Do not dare pass
The parameters of privacy so carefully
Staked out in this territory of strangers.
What you share commands severance.
Avoid the lock of a familiar glance.
Look down, look past, look through,
Masks mouthing a monotone:
Panicked birds retreating, disappearing
Into the manicured orchards of English.
Ang Saysay ng Salita
Kung ang wika ay isang gatilyo ng pambansang gunita sa tula ni Fatima Lim-Wilson, ang wika naman sa tula ni Edel Garcellano ay isang panawagan ng pagkilos. Sipi ang tulang ito mula sa kanyang online blog na nalimbag noong December 11, 2006 na pinamagatang Poems Old and New. Mukhang malalim na pagtatasa sa gamit ng salita o ng pagsulat o ng pagtula sa panahon ng kawalan ng kalinawan at sa harap ng panggagahasa ng isip at puso ng karamihan ang lakip ng tulang ito.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
WORDS by Edel Garcellano
The word assumes a silence
that is of course full of words
that mean this & that & nothing more.
Yes, everything seems to fall short
of real conversation
because words fail us.
But we drown in the river of words
as if the spoken is a lie,
a betrayal of what we think we mean.
There is no salvation in the saying of words —
But what weapon do we use
against that which oppresses & chokes?
Silence overwhelms
but we must keep on inventing the word
that will smash
the thick glass of air between us.
The task is heroic.
Poetry is a minor matter.
Ang Wika bilang isang Sagisag
Maselan ang salinwika. May kaunting paggagap at galing sa gamit ng dalawang wika ang kailangan. Mainam rin na may kaunting kaalaman sa panahong nagsilang sa paksang tinatalakay o tinutukoy nito. Magkaganoon pa man, mabubudburan ito ng mga haplit at daplis ng pananaw ng tagasalin. Ito siguro ang dahilan kung bakit maraming lente ang hatid at sanhi ng lumalalim na pang-unawa sa ating mga wika. Tingnan halimbawa ang ilan bersyon ng salin ng Noli Me Tangere ni Gat Jose Rizal.
Ang wikang taglay ang mga katagang humuhuli ng mga diwa’ t dalumat sa kumplikasyon ng kasalukuyang pamumuhay ay isang buhay na buhay at makabuluhang wika. Kaya ito’y angkop na angkop sa salinwika. Maging ito’y paglalahad o pagsasalin, gamit man sa loob o labas ng bayang tinubuan, may likas na kakayahan ang masiglang wikang Filipino. Ganoon din ang iba-ibang wika tulad ng Kinaray-a, Waray, Sinugboanon, Chavacano, Ilokano, Maguindanao o Kapampangan halimbawa.
Kaya bilang pagpupugay sa Buwan ng Wikang Pambansa at ng mga Katutubong Wika, gamitin natin ang mga wika ng Pilipinas araw-araw. Maski Bisalog, Taglish, Filipino English, Filipino Hokkien, Filipino Spanish, Bisakol. Subukang nating maalog nito ang gunita at muling bumalik sa atin ang kanilang kahulugan, mapangiti sa alaalang kalong-kalong ng mga salitang nabaon ng mga taon dito sa Chicago at magalak sa taglay ang samu’t saring kuwento ng ating bayan.
Isulong natin ang paggamit ng ating mga wika ito dito upang patuloy tayong pagpalain ng mga bagong manunulat na bihasa sa pagsagwan sa dalawang ilog. Sila ang lilikha ng mga bagong kuwento ng bayan dito sa Amerika, ang magbibigay ng lalim, layo at lawak sa kalinangan at karanasan ng Filipino Diaspora.
Si Ogot Sumulong ay isang retiradong ipinanganak sa Pilipinas ngunit tumira na dito sa Chicago mula pa noong ang alkalde ng siyudad ni Carl Sandburg a tang yumaong Jane Byrne. Interesado siyang magbasa-basa tungkol sa kalinangan at kasaysayan ng Pilipinas.
Leave a Reply