Isang Pagpupugay at Paggunita sa Alaala Ni Willi Red Buhay

by Ogot Sumulong

Isang kilala, matagumpay at malikhaing artista sa Pilipinas si Willi Red Buhay. Pinalad ang Chicago nang ginawa niyang Tahanang Buhay ang kanyang bagong bayan. Ngunit sandali lang iyon. Pumanaw siya noon Mayo ng nakaraang taon. Nitong huling October 27 ay ang kanyang kaarawan. Ipagdiwang natin ito at magbigay-pugay pa sa kanyang mga nagawa upang itaguyod ang kasaysayan at kultura natin. Naging aktibo siya sa Filipino American Historical Society of Chicago, isa sa mga pangunahing culture bearers ng bayan natin dito. Isang saludo sa iyo, Willi!

Ilang Salamin ng Pagbabalik-Tanaw 

Mababanaag sa mga piyesa ni Willi dito ang bakas ng nakalipas. Nakalipas na panahon, na kilos at galaw, na paniniwala sa kasaysayan at kultura ng isang kabanata. Naging saksi siya sa pagpapalit-palitan ng telon sa tanghalang Filipino. Ang pagmamasid na binuhay sa kanyang pinta ay nagbahagi sa atin ng ilang sulyap sa ating pagkakakinlan.

Ang Pagbabalik ni Willi Red Buhay

Pag nagkikita kami ni Willi sa ilang piling okasyon, pansin ko ang kasuotan niya. Naka-Barong siya madalas pero di karanıwan ang detalye, tabas at materyal. Me kasamang suot na tamborin minsan. Madalas niyang nababanggit ang pagbiyahe sa Pilipinas. Me nagbalita na naging bahagi siya ng isang prohekto sa Filipino cultural material sa Field Museum.  Sa usapang kaswal ng mga kaibigan at kakilala, napapag-alaman ang kanyang mga pinagkakaabalahan. Lagi, ang mga iyon ay may kaugnayan sa kultura natin, kung paano ito bubuhayin at maging bahagi ng ating pang-araw araw na kamalayan at pamumuhay. Lalo iyong pinagtibay nang sinulat nila ni Estrella Ravelo Alamar ang aklat na pinangalanang Filipinos in Chicago noong 2001. Narito ang isang tula ng pagpupugay sa kanya at sa kanyang mga inalay niya dito sa ating komunidad.

Papauwi

para kay Willi Red Buhay

Tanto mong

maraming daanan

patungong 

kalinangang kayumanggi.

Nag-alay pa nga

ito ng isa nang 

dumayo ka sa 

kabilang pampang.

Sa lilim ng ibang bubong,

sa payo ng ibang salita,

sa bihis ng ibang gawi,

sa bakuran ng ibang dalumat, 

lumikha ka 

       ng kailangan 

       at ng mahalaga

nang walang kibo, 

        at ng buong tiyaga.

At sa iyong pagbalik,

     sa iyong pag-uwi,

panata mo’y 

isang tala sa aral 

at sining ng isang 

manlalakbay na naging 

saksi sa kumpas at 

sayaw ng isang libo’t 

isang tinikling.

At ang iyong handog,

ang pamanang 

pinanday ng kilos at 

gawa ay isang

tanglaw dito sa 

ating bayan ng Chicago,

lalo na’t ngayong 

panahon ay 

kumukulimlim.

Maraming salamat!

Mabuhay ka!

Ogot Sumulong

October 2026